AI Bu sayfa İngilizceden yapay zekâ (YZ) ile çevrilmiştir. Çeviri bir çevirmen tarafından gözden geçirilmemiştir. İngilizce sürüm esastır. İngilizce sürüm

Araştırma programı

Kapsamlı Barış Teorisi

Ortak zemini ve göstergelerini kapsamlı bir barış teorisinde bir araya getirmek

Program ne yapar

Kapsamlı Barış Teorisi programı, kendisinden önceki üç programın çalışmalarını bir araya getirir: Barış Kavramları ve Tanımları programının derlediği barış tanımlarını, Barış için Ortak Zemin programının belirlediği ortak zemini ve Barışın Ölçülmesi ve Göstergeleri programının geliştirdiği göstergeleri. Bunlardan hareketle kapsamlı bir barış teorisi taslağı hazırlar. Bu teori, başkalarınca incelenmek, sınanmak ve düzeltilmek üzere tartışma için bir başlangıç noktası olarak sunulur. Ardından Hukuk, Politika ve Kurumlarda Barış programı onu uygular.

Değişim teorisi nedir

Barış için çalışanlar çalışmalarını bir değişim teorisiyle planlar. Barış teorisi, amacı ortaya koyarak onlara hizmet etmek üzere tasarlanmıştır. Bir değişim teorisi, bir kuruluşun çalışmalarının amaçladığı değişime nasıl yol açmasını beklediğini açıklar. Yatırılan kaynakların ve yapılan işlerin nasıl sonuç üreteceğinin beklendiğini adım adım ortaya koyar. Hükümetler, Birleşmiş Milletler kuruluşları, fon sağlayıcılar ve sivil toplum kuruluşları, çalışmalarını planlamak, finanse etmek ve değerlendirmek için değişim teorilerinden yararlanır.

Bir değişim teorisinin zinciri

Her adımın bir sonrakine yol açması beklenir.

  1. GirdilerYatırılanlar, örneğin finansman, zaman ve uzmanlık
  2. FaaliyetlerYapılanlar, örneğin arabuluculuk, eğitim veya araştırma
  3. ÇıktılarÜretilenler, örneğin anlaşmalar, raporlar veya eğitim almış kişiler
  4. SonuçlarBunun sonucunda değişenler
  5. EtkiAmaçlanan kalıcı değişim; barış çalışmaları için bu, barışın kendisidir

Son adım, varılmak istenen amacı adlandırır. Diğer her adım, oraya götürmesi beklendiği için seçilir.

Amaç neden önemlidir

Bir değişim teorisi ancak amaca ilişkin fikri kadar açık olabilir. Barış çalışmalarında bu amaç nadiren tanımlanır. Birleşmiş Milletler Antlaşması, uluslararası barış ve güvenliğin korunmasını Örgütün ilk amacı olarak belirler; ancak uluslararası hukukta genel kabul görmüş bir barış tanımı yoktur.

Bunun sonucunda barış için çalışanlar çoğu zaman farklı amaçlara doğru çalışır. Daha 1976’da barış araştırmaları alanına ilişkin bir inceleme, araştırmacıların “hepsi ‘barış’ bayrağı altında, farklı sorunları incelediğini ve birbirinden ayrılan amaçlar güttüğünü” tespit etmiştir (resmî olmayan çeviri) (Johnson 1976, aktaran Reagan 2023). Aynı durum, arabuluculardan ve eğitimcilerden fon sağlayıcılara, Devletlere, mahkemelere ve Birleşmiş Milletler organlarına kadar uygulamada da geçerlidir. Birleşmiş Milletler Barış İnşası Fonu için hazırlanan 2023–2024 tarihli bir sentez incelemesi, portföy düzeyinde bir değişim teorisi bulunmadığından değerlendirmelerin Fonun portföyü genelindeki etkiyi yargılamakta zorlandığını tespit etmiştir.

Barış kavramı parçalı olduğunda

  • Her aktör kendi barış anlayışı doğrultusunda çalışır
  • Çabalar birbirinden uzaklaşır ve birbirini boşa çıkarabilir
  • Barışa yönelik taahhütler ortak bir ölçüte göre zor değerlendirilir
  • Şiddete başvuranlar barış kelimesine sahip çıkabilir

Ortak zemin açıkça ortaya konduğunda

  • Aynı aktörler ortak bir amaç doğrultusunda çalışır
  • Çabalar birbirini güçlendirebilir
  • Ortak ölçütler daha fazla ağırlık taşır
  • Barış iddiaları sınanabilir

Tanımların paylaştıklarının bir ifadesi

2024’te yayımlanan bir derleme, 1969 ile 2022 arasında yayımlanan araştırmalarda 61 barış kavramı saymıştır. Enstitü, bunlarla rekabet edecek bir kavram daha eklemeyi amaçlamaz. Mevcut kavramların paylaştığı ortak zemini ve bu kavramların temelinde yer alıp onlara ortak bir dil kazandıran bir çerçeveyi arar. Enstitünün 2026 tarihli makalesi bu ortak zemini tek bir barış açıklaması olarak ortaya koyar. Makale, 61 kavramdan 12’sinin bu açıklamanın içinde nasıl yer aldığını gösterir; Enstitü şimdi geri kalanları kontrol etmektedir. Açıklama, bu çalışmanın bulguları ışığında gözden geçirilecektir.

Barış ve şiddet kavramlarının herkese eşit biçimde uygulanması amaçlanır. Bu nedenle onlara anlamını veren ortak zemin, dili, kültürü, dini, toplumsal cinsiyeti, yaşı, sınıfı veya başka herhangi bir özelliği ne olursa olsun, her insan için eşit biçimde geçerli olmalıdır. Nasıl çalışıyoruz sayfası bunun gerektirdiği yöntemi ortaya koyar.

Tartışma için bir başlangıç noktası

İnanç önderlerinden ve yerel topluluklardan hükümetlerarası organlara kadar her düzeydeki aktörlerin, her biri kendi çalışmalarına uygun, kendi değişim teorileri vardır. Kapsamlı barış teorisi, bu aktörlerin hâlihazırda paylaşıyor olabileceği amaca ilişkin, onların kendi barış anlayışlarının muhtemelen zaten ortak olan yönlerinden derlenmiş bir öneri olarak sunulmaktadır. Teori amacı tarif eder. Bu amaca nasıl ulaşılacağına her aktör kendisi karar verir.

Başkaları önerinin geçerli olduğu sonucuna varırsa, pek çok aktörün çalışmaları birbirini tamamlayabilir. Sonuçlar aynı ölçüte göre karşılaştırılabilir ve ölçülebilir; boşluklar ve tekrarlar daha kolay görülebilir. Amaç, barış için gösterilen çabaların birbirini güçlendirmesidir.

Barış kelimesinin kötüye kullanılması

Barışa her yerde değer verildiği için, bu kelime zaman zaman silahlı çatışmayı ve baskıyı haklı göstermek için kullanılmıştır.

1969’da barış araştırmacısı Takeshi Ishida, bu tür “barış için savaşlara” karşı uyarmıştı (resmî olmayan çeviri). Bu kötüye kullanım ancak barışın genel olarak yerleşmiş bir anlamı olmadığı sürece işe yarar.

Barışa ilişkin ortak bir açıklama, bu tür iddiaların incelenmesine olanak tanır. Bir barış iddiası, etkilenen insanlar için yarattığı koşullara göre denetlenebilir: Bir eylem onları kendi yaşamlarını belirlemeye daha fazla mı, yoksa daha az mı muktedir bırakıyor?

Programın yeri

Enstitünün beş araştırma programı birbirini izleyen bir sıra oluşturur. İlk üçü birlikte barış teorisini ortaya çıkarır; beşincisi ise bu teoriyi uygular.

  1. Barış Kavramları ve TanımlarıBarışın araştırmada, hukukta, politikada ve uygulamada nasıl tanımlandığını ve kullanıldığını derler. Amacı, bu tanımların eksiksiz bir kaydını oluşturmaktır; diğer programlar bu kaydın üzerine kurulur.
  2. Barış için Ortak ZeminBu tanımları, açıkça belirtmeden yaptıkları varsayımlar dâhil olmak üzere ortak yönlerini bulmak için karşılaştırır. Amacı, bu ortak zemini başkalarının üzerinde çalışabileceği biçimde açıkça ifade etmektir.
  3. Barışın Ölçülmesi ve GöstergeleriBarışın uygulamada nasıl gözlemlenip ölçülebileceğini ortaya koyar: kişinin kendi içinde, kişiler arasında ve gruplar arasında. Amacı, verilerle karşılaştırılarak kontrol edilebilecek barış göstergeleri geliştirmektir.
  4. Kapsamlı Barış TeorisiTanımları, bunların ortak zeminini ve bu zeminin göstergelerini bir araya getirir. Amacı, tartışma için bir başlangıç noktası olarak sunulan kapsamlı bir barış teorisi ortaya koymaktır.
  5. Hukuk, Politika ve Kurumlarda BarışBarış teorisini hukuka, politikaya ve kurumlara uygular. Amacı, bunların teoriyle ne ölçüde uyumlu olduğunu ve ne ölçüde barış ya da şiddet ürettiğini göstermektir.

Araştırmaya genel bakışNasıl çalışıyoruz