Kısa yanıt
Gündelik kullanımda barış çoğu zaman savaşın yokluğu anlamına gelir. Araştırmacıların çoğu barışın bundan fazlası olduğu görüşündedir ve bu fazlanın ne olduğu konusunda ayrışırlar. Enstitünün önerisi, bu pek çok tanımın ortak bir özü paylaştığıdır: barış, her insanın kendi iyi oluşunun peşinden gitme özgürlüğünün korunduğu durumdur; şiddet ise bu korumayı bozan her şeydir. Enstitü bu öneriyi yayımlamıştır ve şimdi onu kullanılmakta olan tanımlarla karşılaştırarak kontrol etmektedir.
Birleşmiş Milletler bu sözcüğü nasıl kullanıyor
Birleşmiş Milletlerin ilk amacının “uluslararası barış ve güvenliği korumak” olduğu Birleşmiş Milletler Antlaşmasında belirtilir. 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi barışçıl, adil ve kapsayıcı toplumlardan söz eder ve Amaç 16 bu toplumlar için alt amaçlar belirler. Genel Kurulun 70/262 sayılı kararı ve Güvenlik Konseyinin 2282 (2016) sayılı kararı barışın sürdürülmesinden söz eder. Genel Kurul tarafından 2016’da kabul edilen Declaration on the Right to Peace (Barış Hakkı Bildirgesi), “herkesin barıştan yararlanma hakkı vardır” der (resmî olmayan çeviri).
Bu belgelerin hiçbiri barışı tanımlamaz. Uluslararası hukukta genel kabul görmüş bir barış tanımı bulunmamaktadır.
Araştırmacılar barışı nasıl tanımlıyor
Barış araştırmaları uzun zamandır iki anlamı birbirinden ayırır. Negatif barış, savaş gibi doğrudan şiddetin yokluğudur. Pozitif barış daha ileri gider: toplumun düzenlenme biçimi insanları ihtiyaç duydukları şeylerden yoksun bıraktığında ortaya çıkan zararın da yokluğudur. Bu ayrım, barış araştırmacısı Johan Galtung’un adıyla anılır.
O zamandan bu yana kavramların sayısı artmıştır. 2024’te yayımlanan bir derleme, 1969 ile 2022 arasında yayımlanan çalışmalarda 61 barış kavramı saymıştır. Bunlar arasında liberal, hibrit, gündelik, ilişkisel, adil, sürdürülebilir, feminist ve agonistik barış yer alır. Tanımlar örtüşür ama aynı değildir; paylaştıkları ise nadiren açıkça ortaya konur.
Enstitünün önerdiği tanım
Enstitünün 2026 tarihli “The Sovereignty of Sentience: A Phenomenological Approach to Peace for International Law” başlıklı makalesi, mevcut tanımların paylaştığı şeyi ifade etmeyi amaçlayan bir tanım önerir. Makale barışı “evrensel olarak korunan öz belirlenim” olarak tanımlar (resmî olmayan çeviri): her insan kendi yaşamını biçimlendirmekte özgürdür ve bu özgürlük herkes için korunur.
Makalenin akıl yürütmesi, her insanın kendi başına bildiği şeyden yola çıkar. Her insanın, başka hiç kimsenin göremediği ve kimseye kanıtlayamadığı, kendine ait bir deneyimi vardır. Kendi iyi oluşunun neyi gerektirdiğini yalnızca o kişi bilebilir. Yalnızca deneyimini kanıtlayabilenleri koruyan bir kural hiç kimseyi korumaz; bu nedenle makale, her insana hissedebilir bir varlık olarak davranılmasını önerir. Buna hissedebilirlik karinesi der.
Bu açıklamaya göre barış, dört korumanın herkes için geçerli olup olmadığını sorar:
- Öznelik: bir şey olarak değil, biri olarak muamele görmek.
- Yetki alanı: kendi deneyiminiz üzerinde tek yetkili olarak kabul edilmek.
- Özgürlük: gerçek seçeneklere ve bunlara göre hareket etme imkânlarına sahip olmak.
- Güvenlik: bedeninizin, sınırlarınızın ve kurduğunuz yaşamın güvende olması.
Barış, dördünün de herkes için geçerli olduğu durumdur. Şiddet, bunlardan herhangi birinin herhangi biri için işlemediği durumdur. Sade bir dille anlatımı “Bir yasayı barışçıl yapan nedir?” başlıklı yorumda yer almaktadır.
Bundan sonra
Bu tanım bir öneridir. 2026 tarihli makale, 61 barış kavramından 12’sinin bu tanımın içinde nasıl yer aldığını gösterir. Enstitü şimdi tanımı 61 kavramın tümüyle karşılaştırarak kontrol etmektedir ve sonuçları yayımlayacaktır. Barışın nasıl ölçülebileceğine ilişkin üç makale hazırlanmaktadır. Enstitü, başkalarının üzerinde çalışabilmesi için akıl yürütmesinin her adımını yayımlar.
Devamını okuyun
- Araştırmaya genel bakış: Enstitünün incelediği beş soru.
- Barış Kavramları ve Tanımları: barışın nasıl tanımlandığına ilişkin derleme.
- Barış için Ortak Zemin: tanımların paylaştıkları.
- Nasıl çalışıyoruz: önerinin dayandığı yöntemler.
